ABD’nin barış adımlarına İsrail kabinesinden gelen sert tepkiler, iki müttefik arasındaki ilişkileri gerdi. Vance, İsrail’i bağımlılığı konusunda uyardı.
ABD Başkanı Donald Trump ve Başkan Yardımcısı JD Vance’in Orta Doğu’da barışı sağlama adımları, İsrail kabinesinden gelen sert eleştirilerle iki müttefik arasındaki ilişkileri gerdi. Washington yönetimi, Tel Aviv’e askeri ve finansal bağımlılığını hatırlatarak uyarılarda bulunurken, İsrail kanadı bağımsız hareket edeceklerini bildirdi.
Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen müzakereler sonucunda, ABD Başkanı Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan dijital ortamda 14 maddelik İslamabad Mutabakatı’nı imzaladı. Bu anlaşma, bölgedeki dengeleri değiştirdi ve İsrail yönetiminde büyük bir infiale neden oldu. Mutabakat, Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın sonlandırılmasını, Hürmüz Boğazı’nın açılmasını ve İran’a yönelik deniz ablukasının kaldırılmasını öngörüyor.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD ile İran’ın Lübnan’da ateşkesin denetlenmesi amacıyla yeni bir mekanizma kurma kararını büyük bir panikle karşıladı. İçinde İsrail’in yer almadığı bu yeni yapı; ABD, İran, Lübnan, Katar ve Pakistan’dan oluşuyor. Netanyahu’nun bu duruma karşı diplomatik girişim başlattığı belirtildi.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Lübnan’daki çatışma durumunu eş zamanlı incelemek üzere bir izleme mekanizması başlattığını doğruladı. Ancak İran kanadı, mutabakat hükümlerine atıfta bulunarak, Lübnan’da tam bir ateşkes sağlanmadığı ve petrol satış izinleri verilmediği sürece Hürmüz Boğazı’nın açılmayacağını ilan etti.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, New York Times gazetesine verdiği mülakatta ve Beyaz Saray’da düzenlediği basın brifinginde mutabakatı eleştiren İsrailli bakanları hedef aldı. Özellikle aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir ve Maliye Bakanı Bezalel Smotrich’i isim vererek eleştiren Vance, İsrail’in panik havasını “tuhaf” bulduğunu söyledi. Vance, “Anlaşmaya saldıran bu kişilere yanıtım şudur: Tam olarak ne öneriyorsunuz? 9 milyonluk bir ülkesiniz. Karşılaştığınız her ulusal güvenlik sorununu çözmek için sadece öldürerek bir çıkış yolu bulamazsınız” ifadelerini kullandı.
Vance, İsrail kabinesinin bizzat Başkan Donald Trump’ı hedef alan açıklamalarından duyduğu rahatsızlığı dile getirdi. Tel Aviv’e askeri bağımlılığını sert bir dille hatırlatan Vance, “Eğer ben İsrail kabinesinde olsaydım, tüm dünyada geriye kalan tek güçlü müttefikime saldırmazdım. Son üç ayda vatanınızı koruyan savunma silahlarının üçte ikisi Amerikan elleriyle üretildi ve Amerikan vergi mükelleflerinin parasıyla finanse edildi” dedi. Vance, İsrail’de en büyük sorunlarının Başkan Trump olduğunu düşünen herkesin ülkesinin gerçekliğini görmesi gerektiğini belirtti.
Vance ayrıca, ABD’nin çıkarlarının her zaman İsrail ile örtüşmediğini vurguladı. Netanyahu yönetimini eleştirmenin Yahudi karşıtlığı anlamına gelmediğini de sözlerine ekledi.
The Wall Street Journal gazetesinin konuya yakın kaynaklara dayandırdığı habere göre, Başkan Donald Trump ile Başbakan Binyamin Netanyahu arasındaki telefon görüşmeleri artık dostane geçmiyor. Trump’ın, ABD ekonomisini zorlayan bu savaşı bitirmek isterken, kendisini sürekli çatışmanın içine çeken Netanyahu’ya karşı sabrının tükendiği belirtildi. Lübnan’daki bombardımanlara tepki gösteren Trump’ın, Netanyahu’ya “Neden binaları havaya uçuruyorsunuz? Binaları havaya uçurmayı bırakın” dediği öne sürüldü.
Netanyahu’nun ise Trump üzerinde baskı kurmak amacıyla ABD’deki sağ eğilimli medya figürlerini ve kendisine yakın senatörleri kullanmaya çalıştığı iddia edildi. Ayrıca, İsrail’in bu mutabakata bağlı olmayacağını Trump’a ilettiği öne sürüldü.
ABD istihbarat kurumları da hazırladıkları raporlarda, sonbaharda seçime gitmeye hazırlanan Netanyahu’nun siyasi geleceğini korumak adına ABD-İran barış çabalarını baltalayabileceği uyarısında bulundu. Raporlar, Netanyahu’nun Lübnan’dan asker çekmeyi reddederek mutabakatı başarısızlığa mahkum edebileceğini de belirtti.
ABD’den gelen uyarılara ve baskılara İsrail kanadından yanıt gecikmedi. İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, katıldığı bir televizyon programında Washington yönetimine meydan okudu. Katz, “Eğer İran bize saldırırsa derhal hareket edeceğiz ve güçle karşılık vereceğiz. Kimse bize ne yapacağımızı söyleyemez” dedi. Lübnan, Suriye ve Gazze’deki işgalleri hiçbir koşulda terk etmeyeceklerini savunan Katz, buralarda gerçekleştirdikleri yıkımı açıkça dile getirdi.
Diğer yandan, aşırı sağcı bakanlar da agresif açıklamalarını sürdürdü. Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, ABD ile İran arasındaki müzakerelerin kendilerini ilgilendirmediğini ve Lübnan’ın güneyinden çekilmeyeceklerini ileri sürdü. Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir ise yaşanan asker kayıplarının ardından “Bütün Lübnan yanmalı. Her İsrailli annenin gözyaşı için bin Lübnanlı anne ağlamalı” diyerek savaş suçu niteliğindeki ifadelerini yineledi.
Ben-Gvir’in bu sözlerine ABD’li Senatör Bernie Sanders sert tepki gösterdi. Sanders, bu açıklamaların bir savaş suçlusuna ait olduğunu ve aşırılıkçı İsrail hükümetinin ABD’den tek bir kuruş yardımı bile hak etmediğini belirtti.
Başkan Trump, küresel barış görüşmelerini riske atan bu süreçte İsrail’den Hizbullah ile ateşkes yapmasını talep ettiğini açıkladı. Netanyahu’nun ise orduya Lübnan’ın güneyindeki saldırıları durdurma ancak işgal edilen bölgelerden çekilmeme talimatı verdiği iddia edildi.
